İzlanda hakkında genel bilgi

İzlanda, Avrasya ve Kuzey Amerika levhalarının ayrıldığı Orta Atlantik Sırtı’nın üzerinde yer alıyor. Ada, tam anlamıyla bu jeolojik ayrışmanın bir ürünü. İki levha her yıl birkaç santimetre birbirinden uzaklaşıyor ve aradaki boşluk volkanik faaliyetlerle doluyor. Þingvellir’de bu devasa yarığın tam içinde yürüyebiliyorsunuz.

Ülke yüzeyinin yaklaşık yüzde onu buzullarla kaplı; hatta Vatnajökull tek başına Avrupa’nın hacimce en büyük buzulu konumunda. İç kesimler ise hemen hemen tamamen yerleşim dışı: kum, lav ve çakıldan oluşan devasa bir çöl. Nüfusun neredeyse tamamı kıyı şeridinde yaşıyor ve Ring Road olarak bilinen 1 numaralı yol tüm bu kıyı hattını bir halka gibi çevreliyor.

Adada ağaç yok denecek kadar az. Yerleşim öncesinde adanın büyük bir kısmı huş ormanlarıyla kaplıydı. Ağaç kesimi ve kontrolsüz koyun otlatıcılığı bu yeşil dokuyu birkaç yüzyıl içinde yok etti. Bugün karşılaştığınız o karakteristik çıplak manzara aslında doğal değil, doğrudan insan eliyle oluşmuş bir tablo.

Ada, bir sıcak nokta ile Orta Atlantik Sırtı’nın kesiştiği yerde duruyor; bu yüzden tarih boyunca ortalama birkaç yılda bir patlama görülmüş. 2010’daki Eyjafjallajökull patlamasının kül bulutu Avrupa’nın hava trafiğini günlerce durdurmuştu. 2021’den beri Reykjanes Yarımadası’nda, Grindavík çevresinde art arda patlamalar yaşanıyor.

Aynı ısı ülkenin enerjisi. Evlerin yaklaşık yüzde doksanı jeotermal suyla ısınıyor; elektriğin neredeyse tamamı hidroelektrik ve jeotermal santrallerden geliyor. Musluktan akan sıcak suyun hafif kükürt kokması bu yüzden.

Gezgin için

Patlama bölgelerinde yollar ve yürüyüş parkurları bir gecede kapanabiliyor. Güncel uyarılar için yola çıkmadan önce safetravel.is’e bakın; kapalı bir alana girmek hem tehlikeli hem cezalı.

Adı buz anlamına gelse de İzlanda iklimi, bulunduğu enleme göre şaşırtıcı derecede ılımandır. Bunun temel sebebi, Gulf Stream akıntısının sıcak suları kuzeye taşımasıdır. Reykjavík’te ocak ayı sıcaklık ortalaması sıfır derece civarındayken, temmuz ayında 11 ile 14 derece arasında seyreder. Yani kışı Moskova’dan daha yumuşak geçer, yazın ise hava hiçbir zaman sıcak bir seviyeye ulaşmaz.

Seyri etkileyen asıl unsur sıcaklık değerlerinden ziyade rüzgâr ve değişkenliktir. Aynı gün içinde sırayla güneşi, doluyu ve yoğun sisi yaşamak son derece sıradandır. Nitekim meşhur yerel söz bu durumu özetler: "Havayı beğenmediyseniz beş dakika bekleyin." Bu yüzden ziyaret edilen mevsim ne olursa olsun katmanlı giyinmek ve su geçirmez bir dış katman kullanmak her zaman doğru çözümdür.

Gün uzunlukları ise yıl içinde iki aşırı uç arasında gidip gelir. Haziran ayında gece hava tam olarak kararmaz ve gece yarısı güneşi deneyimlenir. Aralık ayında ise gün ışığı süresi dört saate kadar geriler. Bu durum, seyahat rotasını planlarken mevsim sıcaklığından çok daha belirleyici bir rol oynar. Dans eden Kuzey Işıkları'nı görebilmek için zifiri karanlık gerektiğinden, aurora sezonu kabaca eylül ile nisan ayları arasını kapsar.

İzlandaca, Eski İskandinav dilinden günümüze bin yılı aşkın süredir çok az değişerek ulaşmış özel bir dil. Bu sayede bugünün İzlandalıları, orta çağ sagalarını hiçbir sözlüğe ihtiyaç duymadan rahatça okuyabiliyor. Dilde yeni kavramlar için yabancı sözcükleri aynen almak yerine öz kelimeler türetme geleneği hâkim. Örneğin bilgisayar için kullanılan tölva kelimesi, "sayı" ve "kâhin" sözcüklerinin birleşiminden doğmuş.

Haritalarda sıkça karşınıza çıkan harflerden ð yumuşak bir "d", þ ise İngilizcedeki "th" sesine yakın bir okunuşa sahip. Yer isimlerinin sonundaki bazı ekler ise coğrafyayı okumayı belirgin şekilde kolaylaştırıyor: -foss şelale, -jökull buzul, -vík koy ve -fjörður fiyort anlamına geliyor. Bu dört eki öğrendikten sonra haritayı süzmek bir anda çok daha pratik hale geliyor.

Günlük Hayatta İşe Yarayacak Beş Kelime

• Takk: Teşekkürler
• Góðan daginn (Godan dayinn): İyi günler
• Já / Nei: Evet / Hayır
• Skál! (Skol): Şerefe!
• Bless (Bles): Hoşça kal

Para birimi İzlanda kronu (ISK, króna). Ülke Avrupa’nın en nakitsiz toplumlarından biri: benzin istasyonlarında, kamp alanlarında, hatta yol kenarındaki kutularda kartla ödeniyor; temassız ödeme standart. Nakitiniz varsa elinizde kalabilir bu yüzden nakit taşımanızı önermiyorum.

Otomatik benzin pompaları kartın PIN’ini isteyebiliyor yola çıkmadan önce kartınızın şifresini bildiğinizden emin olun. Bahşiş beklenmiyor; hizmet bedeli fiyata dahil.

Fiyatlara KDV (VSK) dahil. Katılan mağazalarda belirli bir tutarın üzerindeki alışverişlerde turistler vergi iadesi (tax free) alabiliyor; fişi ve formu havalimanına kadar saklayın.

Prizler Türkiye'de de kullanılan iki yuvarlak pimli standart Avrupa tipi (C/F) yapıya sahiptir. Bu nedenle Türkiye'den götüreceğiniz şarj aletleri ve elektronik cihazlar herhangi bir adaptöre ihtiyaç duymadan doğrudan çalışır.

Mobil şebeke kapsaması kasabalarda ve ana yollarda son derece güçlüdür; ancak iç kesimlerde ve bazı fiyort yollarında sinyal kesintileri yaşanabilir. İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) üyesi olduğu için AB hatları burada ek ücret ödemeden dolaşıma girer. Fakat bu kolaylık Türk GSM operatörleri için geçerli değildir. Seyahat öncesinde hattınızın yurt dışı paketlerini kontrol etmeniz ya da yerel bir SIM kart veya eSIM edinmeniz oldukça faydalı olacaktır. Kafelerde, otellerde ve kamp alanlarının çoğunda ise Wi-Fi bağlantısı rahatlıkla bulunabilir.

İzlanda yıl boyu GMT’de; yaz saati uygulaması yok. Bu yüzden Türkiye’den her mevsim üç saat geride.

Takvimde bilinmesi gereken birkaç gün var. 17 Haziran millî gün: kasabalarda tören ve kutlama. Ağustosun ilk pazartesisi resmî tatil; önceki uzun hafta sonu ülkenin yarısı kampa ya da festivale gider, kamp alanları ve yollar dolar. Aralıkta 13 jólasveinar (Noel cini) birer birer “kasabaya iner”, yılbaşı gecesi ise gökyüzü havai fişekle dolar.

Ocak ve şubatta Þorrablót denen kış sofraları kurulur; fermente köpekbalığıyla ünlü geleneksel yemekler asıl bu dönemde çıkar.

Suç oranı çok düşük yok denecek kadar; ülke yıllardır Küresel Barış Endeksi’nin ilk sırasında. Asıl risk doğa: hava, sürüş koşulları, buzul ve jeotermal alanlar, sahildeki dalgalar.

• Hava için vedur.is, yol durumu için umferdin.is (road.is), uyarılar için safetravel.is.
• Siyah kumsallarda, özellikle Reynisfjara’da, beklenmedik büyük dalgalar kıyıya çok uzağa ulaşıyor; suya sırtınızı dönmeyin.
• Jeotermal alanlarda işaretli yoldan çıkmayın; ince kabuğun altındaki su kaynar.
• Acil durumda 112. 112 Iceland uygulaması konumunuzu da iletiyor.

Türkiye’den giden biri için seyahat sağlık sigortası zaten Schengen vizesinin şartı; poliçenin doğa sporlarını ve kiralık aracı kapsayıp kapsamadığına bakın.